حذف خودروهای فرسوده به عنوان راهکاری برای کاهش آلودگی هوا و مصرف سوخت مطرح شده است، اما اجرای این طرح بدون بررسی چالشهای مالی مالکان خودروهای قدیمی، شفافسازی زمانبندی و توجه به شرایط خودروسازان، میتواند به یک بازار اجباری منجر شده و فشار اقتصادی بر اقشار کمدرآمد وارد کند.
توان مالی مالکان خودروهای فرسوده: تضمین «حمایت» نه «حذف»
به گزارش خودروفارسی، بیشتر خودروهای مدل ۱۳۸۵ و قدیمیتر، در دست افرادی است که توان خرید خودروی نو یا حتی کارکردهی جوانتر را ندارند. اگر این افراد فقط گزینهی «اسقاط با مبلغ جزئی» داشته باشند، عملاً از داشتن وسیله نقلیه محروم میشوند و این نه عدالت اجتماعی است و نه راهکاری عملی.
راهحل پیشنهادی:
– تشکیل «صندوق حمایت از جایگزینی خودرو» با منابع حاصل از عوارض آلایندگی، مالیات بر سوخت یا سود حاصل از فروش خودروهای جایگزین.
– ارائه تسهیلات ارزانقیمت (وام با سود تکرقمی) به مالکان فرسوده، بهویژه دارندگان تاکسی و وانت بار.
– امکان تهاتر خودروی فرسوده با خودروی کارکردهی استاندارد (نه فقط نو) تا هزینهها کاهش یابد.
اگر قرار باشد مالک فرسوده فقط «جریمه» شود یا خودرویش «بلاتکلیف» بماند، طرح شکست خواهد خورد.
زمانبندی طرح و سوءظن به نفع خودروسازان
در شرایطی که ایرانخودرو قیمتهای کارخانه را به شکلی بیسابقه بالا برده و فاصلهی قیمت کارخانه با بازار را به حداقل رسانده، سرمایهگذاری در خرید خودروی تولیدی عملاً بیصرفه شده است. اگر دولت همزمان با این وضعیت، مالکان خودروهای فرسوده را مجبور به اسقاط کند، در عمل «تقاضای اجباری» برای خودروساز ایجاد کرده و آنها را از فشار رقابت و کیفیت معاف میکند.
راهحل پیشنهادی:
– اجرای مرحلهای طرح با اولویت خودروهای بالای ۲۰ سال و دارای آلایندگی بالا، نه همهی مدلهای ۱۳۸۵ به قبل.
– کنترل همزمان قیمت خودرو توسط نهاد تنظیمگر (شورای رقابت) و پیشبینی جریمه برای افزایش قیمت پس از اجرای طرح.
– الزام خودروسازان به عرضه خودروی جایگزین با کیفیت و قیمت مناسب، در غیر این صورت طرح متوقف شود.
سرنوشت خودروهای لوکس، کلاسیک و اتومبیلهای باارزش عاطفی
بسیاری از خودروهای قدیمی، چه از نوع «کلاسیک» (مثل پیکان، بنز ۱۲۰، فولکس قورباغهای) و چه خودروهای لوکس و آنتیک، نه تنها فرسوده نیستند بلکه ارزش نوستالژیک یا مجموعهداری دارند. صرفنظر کردن از آنها با معیار «سن» اشتباه است.
پیشنهاد مشخص:
– تعریف دو مفهوم مجزا:
– خودروی فرسوده: خودرویی که از نظر فنی و ایمنی غیراستاندارد است و معاینه فنی را نمیگذراند.
– خودروی قدیمی سالم: خودرویی که علیرغم سن بالا، موتور و شاسی سالم دارد یا به عنوان کلکسیون ثبت شده است.
– صدور «پلاک ویژه کلاسیک» برای این خودروها با محدودیت تردد در مرکز شهر، اما بدون الزام به اسقاط.
– ممنوعیت اسقاط اجباری خودروهای لوکس و آنتیک مگر با رضایت مالک و در ازای ارزش کارشناسیشده.
جمعبندی و پیشنهاد کارشناسی
طرح «حذف خودروهای فرسوده» به خودی خود یک ضرورت زیستمحیطی و ترافیکی است و میتواند ناوگان حملونقل را متحول کند اما اگر این طرح به ابزاری برای «تخلیه انبار خودروسازان» تبدیل شود، قطعاً با مقاومت عمومی و ناکارآمدی مواجه خواهد شد.
